Vroeg melanoom

Het uiterlijk verschilt. Vaak gaat het om een platte, langzaam groter wordende plek met een onregelmatige vorm en verschillende kleuren.

• Een bruine, donkerbruine of zwarte vlek
• Soms verschillende kleuren binnen één plek, bijvoorbeeld bruin, zwart, grijs, roze of wit
• Een onregelmatige of grillige vorm
• Een onregelmatige of vage begrenzing
• Geleidelijke groei of verandering van de plek

Waar de plekken meestal zitten
Een melanoom in situ kan op verschillende plaatsen op het lichaam voorkomen. Bij sommige vormen komt het vaker voor op plaatsen die veel aan de zon zijn blootgesteld.

Welke klachten kan het geven?
Vaak geen. Soms merkt iemand dat een plek jeukt, schilfert, bloedt of een wondje krijgt.

Wanneer laat u een plek beoordelen?
Laat een nieuwe of veranderende plek beoordelen wanneer een pigmentvlek groter wordt, de vorm of rand duidelijk verandert, de kleur verandert of er meerdere kleuren ontstaan, de plek duidelijk anders is dan uw andere moedervlekken, de plek gaat bloeden of jeuken of een wondje krijgt, of wanneer u merkt dat een pigmentvlek in de loop van de tijd blijft veranderen.

Voorbeelden van hoe dit eruit kan zien

Dit is de allervroegste vorm van een melanoom, en dus geen gewone of onrustige moedervlek maar huidkanker. De kwaadaardig veranderde pigmentcellen zitten alleen in de bovenste laag van de huid, de opperhuid. Daarom wordt een melanoom in situ ook wel stadium 0 genoemd.

U komt deze aandoening ook tegen onder de namen melanoma in situ, vroeg melanoom of stadium 0 melanoom. Ook lentigo maligna is een vorm van melanoom in situ, maar die ontstaat op huid met langdurige zonschade en heeft een eigen pagina.

Deze drie vormen lijken op elkaar en worden daarom vaak samen genoemd, maar ze liggen in elkaars verlengde: een onrustige moedervlek is meestal goedaardig, een vroeg melanoom is huidkanker die nog in de bovenste huidlaag zit, en bij een melanoom zijn de cellen doorgegroeid naar de diepere huidlagen.

De arts bekijkt de huidafwijking en let daarbij op de vorm, de kleur, de begrenzing en eventuele veranderingen. Daarna volgt beoordeling met een dermatoscoop, waarmee de pigmentstructuren onder het oppervlak zichtbaar worden. Meestal is dat een handdermatoscoop, die ongeveer tien keer vergroot. Bij ons gebeurt het met digitale dermatoscopie: een camera die tot 200 keer vergroot en het beeld op een scherm laat zien, dat ook wordt vastgelegd.

Wat onder vergroting zichtbaar wordt
De dermatoscoop neemt de lichtweerkaatsing op de huid weg, waardoor de arts dóór het oppervlak heen kijkt. Dat maakt structuren zichtbaar die er van buitenaf niet zijn. De arts beoordeelt er een hele reeks van; vier voorbeelden:

• Het pigmentnetwerk: bij een gewone moedervlek regelmatig en gelijkmatig, bij een verdachte plek onregelmatig, onderbroken of ongelijk verdeeld.
• De kleurverdeling onder het oppervlak, waar met het blote oog één bruine vlek te zien is.
• Structuren aan de rand, zoals uitlopers of stipjes die wijzen op groei naar buiten.
• Een blauwwitte sluier of littekenachtige witte gebiedjes, die met het blote oog niet opvallen.

Bestaat er een vermoeden van een melanoom, dan is weefselonderzoek nodig om de diagnose met zekerheid te stellen. De verdachte plek wordt meestal volledig verwijderd en daarna door een patholoog onder de microscoop onderzocht.

Wat de patholoog beoordeelt
Bij een melanoom in situ ziet de patholoog dat de afwijkende pigmentcellen beperkt zijn tot de bovenste huidlaag. Zijn ze doorgegroeid naar de diepere huidlagen, dan spreken we niet meer van een melanoom in situ maar van een invasief melanoom.

Waarmee kan het worden verward?
Met een gewone moedervlek, met een onrustige moedervlek of met een ouderdomsvlek. Ook een ouderdomswrat kan erop lijken wanneer die donker van kleur is. Omdat deze huidafwijkingen sterk op elkaar kunnen lijken, is bij twijfel beoordeling door een arts en soms weefselonderzoek nodig.

De belangrijkste behandeling is het volledig verwijderen van de huidafwijking. Daarbij wordt ook een kleine rand normale huid weggenomen, zodat de kans zo groot mogelijk is dat alle afwijkende cellen weg zijn. Hoe groot die veiligheidsmarge is, hangt onder meer af van de plaats en de grootte van de afwijking.

Bij een melanoom in situ is meestal geen behandeling van de lymfeklieren of andere delen van het lichaam nodig, omdat de afwijkende cellen nog niet in de diepere huidlagen zijn doorgedrongen.

Op sommige plaatsen, bijvoorbeeld in het gezicht, is het lastig om voldoende huid rondom de afwijking weg te halen. Dan kan een stapsgewijze verwijdering worden gebruikt waarbij de randen nauwkeurig worden onderzocht.

De prognose is goed wanneer de plek volledig wordt verwijderd. Omdat de kwaadaardige cellen nog niet in de diepere huidlagen zijn gegroeid, is de kans op verspreiding klein.

Dat is ook precies waarom vroeg ontdekken zoveel uitmaakt: in dit stadium is de behandeling beperkt tot het wegnemen van de plek.

Na de behandeling blijft het belangrijk om de huid goed in de gaten te houden. Wie eenmaal een melanoom heeft gehad, heeft een verhoogde kans om later opnieuw een melanoom of een andere vorm van huidkanker te krijgen. Daarom horen controles bij de arts en zelfcontrole bij het traject.