Onrustige moedervlek

Hij valt op doordat hij anders is dan uw andere moedervlekken: groter, grilliger van vorm of ongelijk van kleur.

• Groter dan 5 millimeter, meestal tussen de 5 en 12 millimeter
• Een onregelmatige of grillige vorm, met een vage of onscherpe rand
• Een kleur van roze tot bruin, met verschillende tinten of een ongelijke verdeling van het pigment
• Soms een roodachtige rand rondom de moedervlek

Wanneer laat u een moedervlek beoordelen?
Laat een moedervlek beoordelen door uw huisarts of dermatoloog wanneer die duidelijk verandert van vorm, grootte of kleur, steeds donkerder of onregelmatiger wordt, duidelijk anders is dan uw andere moedervlekken, gaat bloeden of jeuken of een wondje krijgt, of nieuw ontstaat op volwassen leeftijd.

Voorbeelden van hoe dit eruit kan zien

Bijna iedereen heeft moedervlekken. Ze ontstaan wanneer pigmentcellen in de huid zich ophopen, en er kunnen tot in uw veertiger jaren nieuwe bij komen. De meeste zijn onschuldig en blijven jarenlang hetzelfde.

Het gaat om een moedervlek met afwijkende kenmerken, maar die zijn niet voldoende om van een melanoom te spreken. Meestal is hij goedaardig.

Het verschil met een melanoom is wezenlijk: bij een melanoom zijn de pigmentcellen kwaadaardig geworden. Bij een atypische naevus zijn er wel afwijkende kenmerken, maar niet genoeg om die diagnose te stellen.

U komt deze aandoening ook tegen onder de namen dysplastische naevus, onrustige moedervlek of atypische moedervlek.

Hoe snel verandert een gewone moedervlek?
Moedervlekken veranderen in de loop van het leven wel degelijk: ze kunnen donkerder worden na de zon of tijdens een zwangerschap, en op latere leeftijd juist pigment verliezen. Het verschil zit in het tempo. Die normale veranderingen gaan héél langzaam, over jaren. Verandering die reden tot zorg geeft, gaat juist snel: binnen weken tot maanden.

Twijfelt u of er iets veranderd is? Negeer dat gevoel niet en laat de plek beoordelen.

Deze drie vormen lijken op elkaar en worden daarom vaak samen genoemd, maar ze liggen in elkaars verlengde: een onrustige moedervlek is meestal goedaardig, een vroeg melanoom is huidkanker die nog in de bovenste huidlaag zit, en bij een melanoom zijn de cellen doorgegroeid naar de diepere huidlagen.

De arts bekijkt de moedervlek en onderzoekt die met een dermatoscoop, een instrument waarmee de pigmentstructuren onder het oppervlak zichtbaar worden. Meestal is dat een handdermatoscoop, die ongeveer tien keer vergroot. Bij ons gebeurt het met digitale dermatoscopie: een camera die tot 200 keer vergroot en het beeld op een scherm laat zien, dat ook wordt vastgelegd.

Wat onder vergroting zichtbaar wordt
De dermatoscoop neemt de lichtweerkaatsing op de huid weg, waardoor de arts dóór het oppervlak heen kijkt. Dat maakt structuren zichtbaar die er van buitenaf niet zijn. De arts beoordeelt er een hele reeks van; vier voorbeelden:

• Het pigmentnetwerk: bij een gewone moedervlek regelmatig en gelijkmatig, bij een verdachte plek onregelmatig, onderbroken of ongelijk verdeeld.
• De kleurverdeling onder het oppervlak, waar met het blote oog één bruine vlek te zien is.
• Structuren aan de rand, zoals uitlopers of stipjes die wijzen op groei naar buiten.
• Een blauwwitte sluier of littekenachtige witte gebiedjes, die met het blote oog niet opvallen.

Wanneer is weefselonderzoek nodig?
Kan de arts niet goed beoordelen of een moedervlek onschuldig is, of heeft die verdachte kenmerken, dan kan worden besloten de moedervlek te verwijderen. Een patholoog onderzoekt het weefsel vervolgens onder de microscoop en beoordeelt of het om een gewone moedervlek gaat, om een atypische moedervlek, of om een melanoom, en hoe sterk de afwijkingen zijn.

Waarmee kan het worden verward?
Met een gewone moedervlek, met een ouderdomsvlek, met een ouderdomswrat en met een vroeg melanoom. Een ouderdomsvlek is vlak, glad en egaal van kleur; een ouderdomswrat lijkt op de huid geplakt te zitten. Lastiger is het onderscheid met een vroeg melanoom, want dat is op het oog niet altijd te maken. Juist daarom is beoordeling belangrijk: het verschil bepaalt of er iets moet gebeuren.

Meestal hoeft er niets te gebeuren. Is er twijfel over de aard van de moedervlek, dan wordt die verwijderd en onderzocht.

Soms zijn er andere mogelijkheden passend. Is dat bij u het geval, dan bespreekt de arts dat met u.

Meestal goedaardig, en dat blijft ook zo: de meeste blijven jarenlang onveranderd.

Heeft u er meerdere, dan is de kans op een melanoom in de toekomst verhoogd. Dat is geen reden tot ongerustheid, wel om uw huid in de gaten te houden en de controles aan te houden die met u zijn afgesproken.

Is de moedervlek onschuldig, dan blijft hij meestal gewoon zitten en wordt die zo nodig gevolgd. Zijn er meerdere atypische naevi, dan wordt vaak afgesproken de huid periodiek te laten controleren.