Melanoom

Het kan ontstaan in een bestaande moedervlek, maar net zo goed als een nieuwe plek op de huid. Het uiterlijk verschilt sterk; wat de vormen delen is dat er iets verandert.

• Een moedervlek die verandert in grootte, vorm of kleur
• Een asymmetrische vorm
• Een onregelmatige of vage rand
• Meerdere kleuren binnen één plek: bruin, zwart, rood, wit of blauw
• Een plek die duidelijk anders is dan uw andere moedervlekken, het zogenoemde lelijke eendje
• Een moedervlek die groeit of nieuw ontstaat
• Soms klachten zoals bloeden, jeuk, pijn of een wondje dat niet geneest

De ABCDE-regel

• Asymmetrie: de ene helft ziet er anders uit dan de andere
• Border: een onregelmatige of vage rand
• Color: meerdere kleuren binnen één plek
• Diameter: de plek is groter dan de rest, of wordt groter
• Evolutie: de plek verandert in de loop van de tijd

Vooral een moedervlek die duidelijk verandert in grootte, vorm, kleur of uiterlijk is reden om die door een arts te laten beoordelen.

Voorbeelden van hoe dit eruit kan zien

Dit is een vorm van huidkanker die ontstaat uit pigmentcellen, en de gevaarlijkste vorm omdat hij kan doorgroeien in de diepere lagen van de huid. Dat heet een invasief melanoom. In een later stadium kan een melanoom zich ook verspreiden naar andere delen van het lichaam.

Juist daarom telt vroeg ontdekken hier zwaarder dan bij andere vormen van huidkanker: hoe dunner het melanoom bij ontdekking is, hoe beperkter de behandeling en hoe gunstiger het beloop.

U komt deze aandoening ook tegen onder de namen maligne melanoom, melanoma maligna of kortweg melanoom.

Deze drie vormen lijken op elkaar en worden daarom vaak samen genoemd, maar ze liggen in elkaars verlengde: een onrustige moedervlek is meestal goedaardig, een vroeg melanoom is huidkanker die nog in de bovenste huidlaag zit, en bij een melanoom zijn de cellen doorgegroeid naar de diepere huidlagen.

De arts bekijkt de huidafwijking eerst met het blote oog en onderzoekt die vervolgens met een dermatoscoop, waarmee de huid en de pigmentstructuren beter zichtbaar worden. Meestal is dat een handdermatoscoop, die ongeveer tien keer vergroot. Bij ons gebeurt het met digitale dermatoscopie: een camera die tot 200 keer vergroot en het beeld op een scherm laat zien, dat ook wordt vastgelegd.

Wat onder vergroting zichtbaar wordt
De dermatoscoop neemt de lichtweerkaatsing op de huid weg, waardoor de arts dóór het oppervlak heen kijkt. Dat maakt structuren zichtbaar die er van buitenaf niet zijn. De arts beoordeelt er een hele reeks van; vier voorbeelden:

• Het pigmentnetwerk: bij een gewone moedervlek regelmatig en gelijkmatig, bij een verdachte plek onregelmatig, onderbroken of ongelijk verdeeld.
• De kleurverdeling onder het oppervlak, waar met het blote oog één bruine vlek te zien is.
• Structuren aan de rand, zoals uitlopers of stipjes die wijzen op groei naar buiten.
• Een blauwwitte sluier of littekenachtige witte gebiedjes, die met het blote oog niet opvallen.

Bestaat er een vermoeden van een melanoom, dan wordt de verdachte huidafwijking meestal verwijderd en door een patholoog onder de microscoop onderzocht. Dat heet weefselonderzoek.

Wat de Breslow-dikte betekent
De patholoog meet hoe diep het melanoom in de huid is gegroeid. Dat heet de Breslow-dikte, en die bepaalt mede het vervolg: hoeveel huid er bij de tweede operatie wordt weggenomen en of er aanvullend onderzoek nodig is.

Waarmee kan het worden verward?
Met een gewone of onrustige moedervlek, met een ouderdomsvlek of een ouderdomswrat, en soms met een gepigmenteerd basaalcelcarcinoom. Die zijn goedaardig of gedragen zich anders, terwijl bij een melanoom de pigmentcellen kwaadaardig zijn geworden. Een onrustige moedervlek kan er soms uitzien als een melanoom; daarom is het soms nodig de moedervlek te verwijderen en onder de microscoop te laten onderzoeken om zekerheid te krijgen. Bij een amelanotisch melanoom ontbreekt het pigment juist, waardoor die op een ontsteking, eczeem of een wratje kan lijken.

De behandeling bestaat uit het volledig verwijderen van de verdachte huidafwijking. Meestal wordt eerst een kleine marge van ongeveer 2 millimeter weggenomen om de diagnose vast te stellen.

Blijkt uit het weefselonderzoek dat het om een melanoom gaat, dan volgt meestal een tweede operatie waarbij extra huid rondom het melanoom wordt weggenomen. Hoe groot die marge is, hangt af van de Breslow-dikte; meestal gaat het om 1 of 2 centimeter.

Bij dikkere melanomen, of wanneer er aanwijzingen zijn dat het melanoom zich heeft verspreid, kan aanvullend onderzoek en aanvullende behandeling nodig zijn, zoals onderzoek van de schildwachtklier of immunotherapie. Die behandelingen vinden elders plaats; is dat voor u aan de orde, dan wordt u gericht doorverwezen.

Bij het weefselonderzoek kan blijken dat het om een specifieke vorm gaat. Hieronder leest u wat die namen betekenen.

De vooruitzichten hangen sterk af van hoe diep het melanoom in de huid is gegroeid en of er aanwijzingen zijn voor verspreiding. Wordt een melanoom vroeg ontdekt en volledig verwijderd, dan is de behandeling beperkt en zijn de vooruitzichten gunstig.

Dat is de reden dat wij zoveel nadruk leggen op vroege beoordeling: bij een melanoom maakt elke millimeter diepte verschil voor het vervolgtraject. De arts bespreekt met u wat de uitslag van het weefselonderzoek voor uw situatie betekent.

Na het weefselonderzoek bepaalt de arts in welk stadium het melanoom zich bevindt. Dat zegt iets over hoe ver de ziekte gevorderd is en bepaalt welke vervolgstappen passend zijn. Uw eigen uitslag bespreekt de arts altijd persoonlijk met u; onderstaande indeling is bedoeld om de termen te verduidelijken die u kunt tegenkomen.

• Stadium 0. Een melanoom in situ: de kwaadaardige pigmentcellen zitten nog alleen in de bovenste huidlaag en zijn niet doorgegroeid. Verwijderen van de plek is dan meestal voldoende.
• Stadium I en II. Het melanoom is doorgegroeid in de huid, maar niet verder dan dat. De indeling binnen deze stadia hangt af van de Breslow-dikte en van de vraag of de plek een wondje heeft.
• Stadium III. Er zijn cellen terechtgekomen in de lymfeklieren in de buurt van het melanoom.
• Stadium IV. Er zijn uitzaaiingen elders in het lichaam.

Het stadium staat niet vooraf vast, maar is de uitkomst van het onderzoek. Juist daarom is vroeg beoordelen zinvol: hoe eerder een melanoom wordt gevonden, hoe groter de kans dat het in een vroeg stadium zit en hoe beperkter de behandeling blijft.

Na de behandeling blijven controles belangrijk. Daarbij wordt gekeken naar het litteken, naar de rest van de huid en naar nieuwe of veranderende moedervlekken. Welke controles en aanvullende onderzoeken nodig zijn, hangt af van het stadium en de kenmerken van het melanoom.