5-fluorouracil: zonbeschadigde huid behandelen met crème

De crème wordt gebruikt bij actinische keratosen: zonbeschadigingen van de huid. De Nederlandse dermatologische richtlijn adviseert 5-fluorouracil als voorkeursbehandeling bij actinische veldveranderingen, wanneer niet één plekje maar een groter zonbeschadigd huidgebied behandeld moet worden (artsen noemen dat field cancerization). Ook bij morbus Bowen kan een behandelzalf geschikt zijn. Uw arts bespreekt wat in uw situatie past.

De crème gaat bij een veldbehandeling op het hele afgesproken huidgebied, niet alleen op de zichtbare plekjes. In hetzelfde gebied kunnen namelijk al veranderingen aanwezig zijn die u nog niet ziet; die worden zo meebehandeld.

Voor deze behandeling is geen speciale voorbereiding nodig. Uw arts of medische assistente legt uit hoe vaak en hoe lang u de crème moet gebruiken. Houd dat schema aan.

• Smeer de crème alleen op het huidgebied wat met uw arts is besproken.
• Vermijd contact met ogen, lippen en slijmvliezen.
• Was uw handen voor en na het aanbrengen.
• Gebruik geen andere crèmes, zalven of huidproducten op het behandelde gebied, tenzij u daarover instructies heeft gekregen.
• Bescherm het behandelde gebied tegen zonlicht en vermijd zoveel mogelijk directe blootstelling aan de zon.
• Volg de instructies van uw behandelaar over het gebruik van de crème en de verzorging van de huid.

Meestal brengt u de crème twee keer per dag aan, gedurende vier weken. Daarna heeft de huid ongeveer twee tot drie weken nodig om te herstellen. Uw behandelaar spreekt het precieze schema met u af; wijk daar niet zelf van af. Dit zijn gemiddelden. Uw persoonlijke situatie kan anders zijn en het behandelteam bespreekt dit altijd individueel met u.

In het begin is er vaak weinig aan de huid te zien. Na verloop van tijd kan de behandelde huid rood worden, gaan branden of prikken, gevoelig worden, gaan schilferen, korstjes vormen of oppervlakkig kapotgaan en wat vochtig worden.

Die reactie kan tijdens de behandeling duidelijker worden, en dat is geen slecht teken: het betekent dat de crème effect heeft op de afwijkende cancereuze cellen. Het behandelde gebied kan er tijdelijk duidelijk slechter uitzien voordat het herstelt. Omdat bij een veldbehandeling het hele gebied wordt behandeld, kan de reactie ook optreden op plaatsen waar u vooraf niets zag. 

Een bepaalde mate van roodheid, irritatie en gevoeligheid is tijdens de behandeling normaal. Neem contact op met de kliniek als de huidreactie zeer heftig wordt, als de pijn niet goed te verdragen is, als u zich ziek voelt of als u twijfelt of de reactie normaal is.

Na het stoppen van de behandeling heeft de huid tijd nodig om te herstellen. De roodheid en gevoeligheid kunnen daarom nog enige tijd aanhouden.

Niet iedere behandelde plek verdwijnt na één behandeling. En omdat de onderliggende huid langdurig door de zon is beschadigd, kunnen er later ook nieuwe plekjes ontstaan. Dat is op zichzelf geen reden tot zorg, wel om uw huid in de gaten te blijven houden.

Let vooral op een plek die duidelijk anders is dan de andere plekjes in het gebied. Neem contact op met uw arts bij bijvoorbeeld:

• een plek die snel groter wordt
• een duidelijk toenemende verdikking
• een plek die steeds pijnlijker wordt
• een plek die spontaan bloedt
• een wondje of zweertje dat niet geneest

Zo’n plek wordt dan opnieuw door de dermatoloog beoordeeld. Soms is een gerichte behandeling van die ene plek passend; bij twijfel over de aard of diepte kan een huidbiopt of excisie nodig zijn. Wacht dus niet alleen af of een behandelde plek verdwijnt, maar neem contact op wanneer een plek opvallend verandert, blijft bestaan of opnieuw klachten geeft.

Beide behandelingen pakken een heel zonbeschadigd huidgebied aan in plaats van losse plekjes; ze verschillen in hoe dat gebeurt. Bij 5-fluorouracil crème brengt u thuis gedurende een aantal weken zelf een crème aan en bouwt de huidreactie geleidelijk op. Bij PDT gebeurt de behandeling in een paar uur in de kliniek, dit bestaat uit het aanbrengen en intrekken van de crème plus belichting.

Waarvan de keuze afhangt: hoe uitgebreid de afwijkingen zijn, waar ze zitten en welke behandelingen u eerder heeft gehad. Welke behandeling in uw situatie passend is, bespreekt de arts met u; daar bestaat geen algemeen antwoord op.

Lees ook de pagina over fotodynamische therapie.