Hoe doet u zelf een goede huidcheck?

Zelfonderzoek van de huid is een aanbevolen onderdeel van preventieve zorg bij huidkanker. De richtlijnen adviseren volwassenen om de huid periodiek te inspecteren, met een frequentie afhankelijk van het persoonlijke risicoprofiel. Vroegtijdige detectie verhoogt de behandeluitkomst aanzienlijk: bij melanoom is de vijfjaarsoverleving ruim 99% in een vroeg stadium en aanzienlijk lager bij latere ontdekking.

Systematisch zelfonderzoek is iets anders dan af en toe in de spiegel kijken. Het vraagt om een vaste werkwijze, goede verlichting en aandacht voor lichaamsdelen die bij toevallig kijken worden overgeslagen. Dit artikel beschrijft hoe u de huid effectief onderzoekt, welke gebieden vaak worden vergeten en wanneer een afwijking reden is voor een consult bij de huisarts of dermatoloog.

Waarom is het verstandig om uw huid regelmatig te controleren?

In Nederland krijgen jaarlijks meer dan 80.000 mensen de diagnose huidkanker. Geen enkele kankersoort groeit sneller. Tegelijkertijd geldt: hoe eerder een afwijking wordt opgemerkt, hoe groter de kans op succesvolle behandeling. Bij een melanoom in een vroeg stadium is de genezingskans groter dan 95%.

Zelfonderzoek is daarbij een waardevolle aanvulling op medische controle, geen vervanging. Een dermatoloog beoordeelt uw huid met getrainde ogen en gespecialiseerde apparatuur, maar tussen doktersbezoeken in bent u degene die veranderingen het eerst kan opmerken. U kent uw eigen huid het beste.

Hoe vaak moet u uw huid controleren?

De frequentie hangt af van uw persoonlijke risicoprofiel. Het advies luidt om elke drie tot zes maanden een zelfcontrole uit te voeren. Bij een verhoogd risico, bijvoorbeeld door veel moedervlekken, een licht huidtype, intensief zongebruik in het verleden of huidkanker in de familie, is het verstandig om maandelijks te controleren.

Heeft u in het verleden een verdacht plekje laten behandelen? Dan wordt doorgaans vier zelfcontroles per jaar geadviseerd, in combinatie met periodieke controle door uw dermatoloog.

Wat heeft u nodig om uw huid zelf te controleren?

Een goede zelfcontrole vereist voorbereiding. Zorg voor:

• Goede verlichting: daglicht of een heldere lamp, gericht op de huid.
• Een grote spiegel: bij voorkeur een staande passpiegel waarin u uw hele lichaam kunt bekijken.
• Een handspiegel: voor uw rug, achterhoofd en andere lastig zichtbare plekken.
• Uw smartphone: om foto’s te maken van plekken die u wilt volgen.
• Eventueel een partner: vier ogen zien meer dan twee. Vooral uw rug en hoofdhuid zijn lastig zelf te beoordelen.

Reserveer tien tot vijftien minuten. Doe het onderzoek niet gehaast; plan het bijvoorbeeld voor of na het douchen in.

Systematische controle

Willekeurig rondkijken leidt ertoe dat u gebieden overslaat. Werk daarom altijd in dezelfde volgorde. Zo mist u niets en kunt u over tijd vergelijken.

Begin bij het gezicht. Bekijk uzelf in de spiegel, met aandacht voor neus, lippen, oren en het gebied rond de ogen. Ga door naar de hoofdhuid: gebruik de föhn om het haar in banen opzij te blazen, voel met uw vingertoppen naar onregelmatigheden, en vraag uw partner om mee te kijken. Daarna volgen nek en hals: de voorkant in de spiegel, de achterzijde via een handspiegel.

Werk vervolgens de romp af: borstkas, buik, zij- en onderkant. Draai u om en gebruik de handspiegel voor de rug. Ga naar de armen (boven- en onderkant, oksels, ellebogen) en dan naar de handen: handpalmen, handrug, tussen de vingers, rond en onder de nagels.

De benen komen aan de beurt in hun geheel: voor- en achterzijde, knieholten, bovenbenen. Daarna de voeten: voetzolen, hielen, tussen de tenen, onder de teennagels. Sluit af met de genitale zone en bilnaad, via de handspiegel. Dit zijn gebieden die zelden zonlicht zien, maar waar wel huidkanker kan ontstaan.

Plekken die bijna iedereen vergeet

Bepaalde lichaamsdelen worden bij zelfonderzoek vaak overgeslagen. Let daarom extra op plekken die niet direct zichtbaar zijn of waar u normaal minder snel naar kijkt: de hoofdhuid (vooral bij dik of donker haar), achter en in de oorschelpen, de achterkant van de nek, de oksels, het gebied onder de borsten, de bilnaad, de voetzolen, tussen de tenen en onder de nagels van handen en voeten.

Juist op deze minder zichtbare plekken kunnen afwijkingen langer onopgemerkt blijven. Door ze bewust mee te nemen in uw controle, vergroot u de kans dat veranderingen vroeg worden ontdekt.

De fotomethode: vergelijk over tijd

Verandering is het belangrijkste signaal, maar u ziet die alleen als u een vergelijkingspunt heeft. Maak daarom bij elke controle foto’s van plekken die u wilt volgen.

Gebruik uw smartphone. Fotografeer het plekje van dichtbij, met voldoende licht, en noteer de datum. Leg de foto’s elke volgende controle naast de nieuwe situatie. Zo ziet u of een plek groeit, van kleur verandert of van vorm wijzigt.

Wanneer gaat u naar de huisarts?

Niet elke verandering is reden tot zorg, maar sommige signalen verdienen medische beoordeling. Ga naar uw huisarts wanneer:

• een plek duidelijk verandert in grootte, kleur of vorm binnen enkele weken;
• een wondje of korstje niet geneest na twee tot vier weken;
• een plek jeukt, bloedt of pijnlijk is zonder aanleiding;
• u een nieuw, donker plekje opmerkt dat er anders uitziet dan uw overige moedervlekken.

Bij twijfel: maak een foto, houd het twee tot vier weken in de gaten en vergelijk. Verandert het merkbaar, of vertrouwt u het niet? Maak dan een afspraak. Uw huisarts kan u zo nodig doorverwijzen naar een dermatoloog voor nader onderzoek.

Voor het herkennen van verdachte kenmerken bestaan hulpmiddelen zoals de ABCDE-criteria en het zogenaamde lelijke-eendje-principe.

Zelfcontrole als gewoonte

Uw huid verdient dezelfde aandacht als een jaarlijkse bloeddrukcontrole of tandartsbezoek. Het kost tien minuten en kan het verschil maken tussen een eenvoudige behandeling en een ingewikkeld traject. Wie bij zichzelf een afwijking opmerkt en tijdig actie onderneemt, vergroot de kans op vroegtijdige diagnose aanzienlijk.

Twijfelt u over een plekje, of wilt u meer weten over de mogelijkheden om huidkanker te behandelen? De Dr. Brinkmann Kliniek helpt u graag verder.

Medisch gecontroleerd door: Dr. M. Brinkmann, dermatoloog, BIG-nummer: 03010645. Laatst bijgewerkt: 12 mei 2026