Actinische keratose: voorstadium van huidkanker of onschuldig plekje?

Actinische keratose, ook bekend als keratosis actinica of AK, is een van de meest voorkomende huidaandoeningen bij volwassenen boven de vijftig. Naar schatting heeft bijna een kwart van de Nederlandse 50-plussers één of meer van deze plekjes op de huid.

De plekjes ontstaan door cumulatieve UV-schade aan de opperhuid en worden beschouwd als een voorstadium van plaveiselcelcarcinoom. Het transformatierisico per afzonderlijke laesie is laag, maar neemt toe naarmate er meer plekjes zijn of wanneer ze lange tijd onbehandeld blijven. Daarom gelden actinische keratosen dermatologisch gezien niet als onschuldige plekjes, maar als een signaal van structurele huidschade dat beoordeling en vaak behandeling rechtvaardigt. Dit artikel beschrijft hoe u actinische keratose herkent, wat het verschil is met andere huidafwijkingen en welke behandelingen mogelijk zijn.

Wat is actinische keratose?

Actinische keratose ontstaat door jarenlange, opgestapelde UV-schade aan de huid. Het gaat dus niet om schade door één keer verbranden, maar om herhaalde blootstelling aan ultraviolet licht, ook op bewolkte dagen en bijvoorbeeld achter de autoruit. UV-straling beschadigt het DNA van cellen in de opperhuid. Normaal kan het lichaam die schade herstellen, maar bij langdurige blootstelling raken deze herstelmechanismen overbelast. Daardoor kunnen beschadigde huidcellen zich afwijkend gaan delen en ontstaan er ruwe plekjes op de huid.

Actinische keratosen zijn geen wratten en ook geen eczeem. Ze voelen vaak ruw of schurend aan, alsof er fijn schuurpapier op de huid zit. De kleur varieert van huidkleurig tot roze, rood of lichtbruin. Soms zijn de plekjes beter te voelen dan te zien. Ze ontstaan vooral op huiddelen die veel zon hebben gehad, zoals het gezicht, de oren, een kale of dunbehaarde hoofdhuid, de onderarmen en de handruggen. Bij vrouwen komen ze ook regelmatig voor op het decolleté en de onderbenen.

Waarom actinische keratose een voorstadium wordt genoemd

Actinische keratose wordt in de dermatologie beschouwd als een voorstadium van huidkanker, specifiek van het plaveiselcelcarcinoom. Dat klinkt alarmerend, maar vraagt om nuance.

De term “voorstadium” betekent dat de celveranderingen zich beperken tot de opperhuid. Er is nog geen sprake van een invasief gezwel dat in diepere weefsellagen groeit. Naar schatting gaat 1 tot 8 procent van de actinische keratosen uiteindelijk over in een plaveiselcelcarcinoom. Bij de overgrote meerderheid gebeurt dat dus niet. Sommige plekjes verdwijnen zelfs vanzelf.

Welk plekje uiteindelijk verandert, valt vooraf niet te voorspellen. Daarom is controle in veel gevallen zinvol.

Wie heeft meer kans op actinische keratose?

Niet iedereen krijgt actinische keratose. Het risico is vooral groter bij mensen die in de loop van hun leven veel UV-schade hebben opgelopen. De belangrijkste risicofactoren zijn:

• Een lichte huid: vooral huidtype I en II, waarbij de huid snel verbrandt en nauwelijks bruin wordt.
• Leeftijd boven de 50 jaar: UV-schade stapelt zich op en wordt vaak pas na jaren zichtbaar.
• Veel zonblootstelling in het verleden: ook als u nu voorzichtiger bent, telt eerdere blootstelling mee.
• Veel buiten werken of sporten: bijvoorbeeld bouwvakkers, hoveniers, tuinders, dakdekkers, zeilers en buitensporters.
• Een verminderd immuunsysteem: bijvoorbeeld door afweeronderdrukkende medicatie na een orgaantransplantatie.

Herkent u meerdere van deze factoren? Dan is het verstandig uw huid regelmatig te controleren en verdachte of ruwe plekjes op tijd te laten beoordelen.

Wanneer behandelen en waarom

Actinische keratose doet meestal geen pijn. Daardoor blijven mensen er vaak lang mee rondlopen zonder actie te ondernemen. Toch adviseren dermatologen in veel gevallen om de plekjes te behandelen.

Het risico dat één afzonderlijk plekje overgaat in een plaveiselcelcarcinoom is klein, maar dat risico neemt toe wanneer iemand meerdere plekjes heeft of wanneer de huid langdurig beschadigd is door de zon. Bovendien is een plaveiselcelcarcinoom in een vroeg stadium doorgaans eenvoudiger te behandelen dan wanneer het dieper in de huid is gegroeid.

Voor actinische keratose bestaan verschillende behandelmogelijkheden. Soms volstaat een crème, in andere gevallen kiest de arts voor bevriezing met vloeibare stikstof (cryotherapie) of voor fotodynamische therapie. Welke behandeling het meest geschikt is, hangt af van het aantal plekjes, de plaats op het lichaam en de dikte van de afwijkingen. De dermatoloog beoordeelt dit zorgvuldig, vaak met behulp van een dermatoscoop.

Wanneer laat u een plekje beoordelen?

Heeft u een ruw of schilferig plekje dat na enkele weken niet vanzelf verdwijnt? Laat het dan beoordelen door uw huisarts. Dat is vooral belangrijk als het plekje groeit, van kleur verandert, gaat bloeden of steeds opnieuw een korstje vormt.

Uw huisarts kan inschatten of verder onderzoek nodig is en u zo nodig doorverwijzen naar een dermatoloog. Die kan het plekje nauwkeuriger beoordelen, bijvoorbeeld met een dermatoscoop.

Vroegtijdige herkenning maakt het verschil. Actinische keratose behandelen is in de regel eenvoudig. Mocht een plekje toch zijn overgegaan in een plaveiselcelcarcinoom, dan is dit in een vroeg stadium goed te behandelen en verwijderen met een gunstige prognose. Hoe eerder, hoe beter.

Bij Dr. Brinkmann Kliniek beoordelen gespecialiseerde dermatologen actinische keratose en bespreken zij met u welke behandeling het beste past bij uw situatie.

Medisch gecontroleerd door: Dr. M. Brinkmann, dermatoloog, BIG-nummer: 03010645. Laatst bijgewerkt: 12 mei 2026