Melanoom door zonschade

Het gaat om een pigmentvlek die langzaam verandert, op huid die jarenlang veel zon heeft gehad. Vaak bestond de vlek al jaren als een verdachte ouderdomsvlek voordat er iets veranderde.

• Een vlek die groter wordt
• Een onregelmatige of grillige vorm
• Verschillende kleuren binnen één vlek, bijvoorbeeld lichtbruin, donkerbruin, zwart of grijs
• Een onduidelijke of onregelmatige rand
• Soms een verdikking of knobbeltje in een vlek die eerst vlak was

Het signaal waar het hier om draait
Een verdikking in een plek die voorheen vlak was, is bij deze vorm het belangrijkste teken. Dat wijst erop dat de afwijkende cellen niet langer alleen in de bovenste huidlaag zitten. Merkt u dat, laat het dan beoordelen.

Waar de plekken meestal zitten
Op huid die jarenlang veel zon heeft gehad: het gezicht, de oren, de handruggen en de onderarmen. Het komt vooral voor bij oudere mensen.

Voorbeelden van hoe dit eruit kan zien

Dit is een vorm van melanoom die ontstaat uit een lentigo maligna. Bij een lentigo maligna zitten de afwijkende pigmentcellen nog alleen in de bovenste huidlaag. Groeien die cellen door naar de diepere lagen van de huid, dan spreken we van een lentigo maligna melanoom.

Dat is een invasieve vorm van melanoom: hij kan dieper in de huid groeien en zich verspreiden naar andere delen van het lichaam. Juist daarom telt hier hoe vroeg de verandering wordt opgemerkt.

U komt deze aandoening ook tegen onder de namen lentigo maligna melanoom, LMM en melanoom van het lentigo maligna-type.

Deze drie liggen in elkaars verlengde en zitten allemaal op huid die jarenlang zon heeft gehad: van een goedaardige ouderdomsvlek, via afwijkende pigmentcellen in de bovenste huidlaag, naar een melanoom dat dieper is doorgegroeid.

De arts beoordeelt de vlek met het blote oog en met een dermatoscoop. Meestal is dat een handdermatoscoop, die ongeveer tien keer vergroot. Bij ons gebeurt het met digitale dermatoscopie: een camera die tot 200 keer vergroot en het beeld op een scherm laat zien, dat ook wordt vastgelegd.

Wat onder vergroting zichtbaar wordt
De dermatoscoop neemt de lichtweerkaatsing op de huid weg, waardoor de arts dóór het oppervlak heen kijkt. Bij deze vorm helpt dat bij twee vragen tegelijk: is er sprake van doorgroei, en hoe ver reikt de vlek. De arts beoordeelt er een hele reeks structuren van; vier voorbeelden:

• Het pigmentpatroon: fijn korrelig en ongelijk verdeeld in plaats van regelmatig.
• De begrenzing, die grillig is en naar de gezonde huid toe vervaagt.
• De kleurverdeling onder het oppervlak, waar met het blote oog één bruine vlek te zien is.
• Structuren rond de haarzakjes, die in het gezicht een kenmerkend patroon geven.

Wat de patholoog beoordeelt
Bestaat het vermoeden dat de vlek is doorgegroeid, dan wordt het verdikte deel in zijn geheel weggenomen en door een patholoog onderzocht. Die meet hoe diep de cellen in de huid zijn gegroeid; dat heet de Breslow-dikte en die bepaalt het vervolg.

Waarmee kan het worden verward?
Met een gewone ouderdomsvlek, met een verdachte ouderdomsvlek die nog niet is doorgegroeid, met een moedervlek en met een ouderdomswrat. Op het oog is dat onderscheid niet betrouwbaar te maken; daarvoor is vergroting en weefselonderzoek nodig.

De behandeling bestaat uit het volledig verwijderen van de afwijking. Eerst wordt het verdachte deel weggenomen om de diagnose te stellen en de diepte te bepalen.

Blijkt uit het weefselonderzoek dat het om een melanoom gaat, dan volgt meestal een tweede operatie waarbij extra huid rondom het litteken wordt weggenomen. Hoe groot die marge is, hangt af van de Breslow-dikte.

Omdat deze vorm vaak in het gezicht zit, telt weefselsparing extra. Bij dikkere melanomen of aanwijzingen voor verspreiding kan aanvullend onderzoek of aanvullende behandeling nodig zijn, zoals onderzoek van de schildwachtklier of immunotherapie. Die behandelingen vinden elders plaats; is dat voor u aan de orde, dan wordt u gericht doorverwezen.

De vooruitzichten hangen af van hoe diep het melanoom in de huid is gegroeid en of er aanwijzingen zijn voor verspreiding. Wordt de plek vroeg ontdekt en volledig verwijderd, dan is de behandeling beperkter en zijn de vooruitzichten gunstiger. De arts bespreekt met u wat de uitslag voor uw situatie betekent.

Na de behandeling volgen controles, waarbij wordt gekeken naar het litteken, naar de huid eromheen en naar nieuwe of veranderende pigmentvlekken.

Na het weefselonderzoek bepaalt de arts in welk stadium het melanoom zich bevindt. Uw eigen uitslag bespreekt de arts altijd persoonlijk met u; onderstaande indeling verduidelijkt de termen die u kunt tegenkomen.

• Stadium 0. Een melanoom in situ, zoals een lentigo maligna: de cellen zitten nog alleen in de bovenste huidlaag. Verwijderen van de plek is dan meestal voldoende.
• Stadium I en II. Het melanoom is doorgegroeid in de huid, maar niet verder. De indeling hangt af van de Breslow-dikte en van de vraag of de plek een wondje heeft.
• Stadium III. Er zijn cellen terechtgekomen in de lymfeklieren in de buurt.
• Stadium IV. Er zijn uitzaaiingen elders in het lichaam.

Het stadium staat niet vooraf vast, maar is de uitkomst van het onderzoek. Juist daarom telt hoe vroeg de verandering in de vlek wordt opgemerkt.

Na de behandeling blijft het belangrijk om de huid in de gaten te houden en de afgesproken controles aan te houden.