Verdachte ouderdomsvlek

Een lentigo maligna ziet er in het begin uit als een gewone ouderdomsvlek. Het verschil zit in de onregelmatigheid en in het beloop: de vlek wordt over meerdere jaren langzaam groter.

• Een bruine, donkerbruine, zwarte of grijze vlek
• Een onregelmatige vorm
• Verschillende kleuren in één vlek, bijvoorbeeld lichtbruin, donkerbruin of zwart
• Meestal een platte vlek zonder verdikking

Waar de vlekken meestal zitten
Op huid die veel zon heeft gezien: het gezicht, en dan vooral de wangen en de neus, verder de slapen, de oren, de handruggen en de onderarmen.

Welke klachten kan het geven?
Meestal geen. De plek doet doorgaans geen pijn, jeukt niet en bloedt niet. Soms wordt hij als cosmetisch storend ervaren.

Wanneer laat u een vlek beoordelen?
Laat een pigmentvlek beoordelen wanneer die groter wordt, van kleur of vorm verandert, meerdere kleuren krijgt, een onregelmatige rand krijgt of duidelijk anders is dan uw andere pigmentvlekken.

Voorbeelden van hoe dit eruit kan zien

Het gaat om een vlek die bestaat uit onrustige pigmentcellen. Die afwijkende cellen zitten alleen in de bovenste laag van de huid; daarom noemen artsen dit ook een melanoom in situ. De afwijking is dus nog niet diep in de huid gegroeid.

Wordt een lentigo maligna niet behandeld, dan kan die doorgroeien tot een invasief melanoom. Dat is een vorm van huidkanker die dieper in de huid kan groeien en zich soms kan verspreiden. Behandelen is daarom van belang.

U komt deze aandoening ook tegen onder de namen lentigo maligna, melanoom in situ van het lentigo maligna-type en de ziekte van Dubreuilh.

Deze drie liggen in elkaars verlengde en zitten allemaal op huid die jarenlang zon heeft gehad: van een goedaardige ouderdomsvlek, via afwijkende pigmentcellen in de bovenste huidlaag, naar een melanoom dat dieper is doorgegroeid.

De arts bekijkt de huid en beoordeelt de vlek met een dermatoscoop. Meestal is dat een handdermatoscoop, die ongeveer tien keer vergroot. Bij ons gebeurt het met digitale dermatoscopie: een camera die tot 200 keer vergroot en het beeld op een scherm laat zien, dat ook wordt vastgelegd.

Wat onder vergroting zichtbaar wordt
De dermatoscoop neemt de lichtweerkaatsing op de huid weg, waardoor de arts dóór het oppervlak heen kijkt. Juist bij ouderdomsvlekken telt dat, want met het blote oog zijn een onschuldige en een verdachte vlek lastig uit elkaar te houden. De arts beoordeelt er een hele reeks structuren van; vier voorbeelden:

• Het pigmentpatroon: bij een ouderdomsvlek regelmatig en gelijkmatig verdeeld, bij een verdachte vlek juist fijn korrelig en ongelijk.
• De begrenzing: scherp en gelijkmatig, of juist grillig en vervagend naar de gezonde huid toe.
• De kleurverdeling onder het oppervlak, waar met het blote oog één bruine vlek te zien is.
• Structuren rond de haarzakjes, die bij verdachte vlekken in het gezicht een kenmerkend patroon geven.

Bij deze vorm helpt vergroting niet alleen bij de vraag óf het verdacht is, maar ook bij de vraag hoe ver de vlek reikt: de rand is met het blote oog vaak niet goed te bepalen.

Waarom hier wél een biopt wordt genomen
Bij een verdachte moedervlek wordt de hele plek in één keer weggenomen. Bij een verdachte ouderdomsvlek ligt dat anders: die zit vaak in het gezicht en kan groot zijn, waardoor volledig wegnemen voor de diagnose niet altijd kan. Daarom wordt hier meestal een stukje weefsel afgenomen, bij voorkeur uit het donkerste deel van de vlek. Een patholoog onderzoekt dat stukje.

Bestaat het vermoeden dat de vlek al dieper is doorgegroeid, dan geldt die uitzondering niet meer en wordt het verdikte deel in zijn geheel weggenomen.

Waarmee kan het worden verward?
Met een gewone ouderdomsvlek, met een moedervlek, met een ouderdomswrat en met een melanoom. Ook een beginnende ouderdomswrat of een gepigmenteerde actinische keratose kan erop lijken. Omdat deze afwijkingen sterk op elkaar kunnen lijken, is bij twijfel beoordeling door een arts en meestal weefselonderzoek nodig.

De behandeling hangt af van de grootte en de plaats van de vlek. Het doel is te voorkomen dat de afwijking doorgroeit tot een invasief melanoom.

Eerste keus is het wegsnijden van de vlek, met een marge van ongeveer 5 millimeter gezonde huid eromheen. Zit de vlek op een plaats waar dat niet kan, bijvoorbeeld door de grootte of de locatie in het gezicht, dan bestaan er andere mogelijkheden zoals bestraling of een crème. Die behandelingen vinden elders plaats; is dat voor u aan de orde, dan wordt u gericht doorverwezen.

Waarom behandelen belangrijk is, ook zonder klachten
Een lentigo maligna doet geen pijn en geeft geen jeuk, waardoor het verleidelijk is om af te wachten. De afwijking blijft echter niet stilstaan: onbehandeld kan die na verloop van tijd dieper doorgroeien, en dan verandert zowel de behandeling als het vervolg.

Waarom de rand zo belangrijk is
De afwijkende cellen reiken bij deze vorm vaak verder dan het gekleurde deel dat u ziet. Daarom wordt er een marge gezonde huid meegenomen en beoordeelt de patholoog of de snijranden vrij zijn. Zijn ze dat niet, dan volgt een aanvullende ingreep.

Wordt een lentigo maligna volledig verwijderd, dan zijn de vooruitzichten goed: de afwijkende cellen zitten nog in de bovenste huidlaag en zijn niet doorgegroeid, en kunnen dus niet uitzaaien.

Na de behandeling blijft het belangrijk om de huid in de gaten te houden, nieuwe of veranderende pigmentvlekken te laten beoordelen en de afgesproken controles aan te houden.

Na de behandeling blijft het belangrijk om de huid in de gaten te houden en de afgesproken controles aan te houden.