Zonbeschadigde huid

Een actinische keratose is lichtbruin, soms rood of roze, en voelt ruw aan. De plek zit op huid waar vaak veel zonlicht komt.

Waar de plekken meestal zitten
Het gelaat, de handruggen, de onderarmen, de hoofdhuid en de onderbenen. Op het hoofd gaat het vooral om kale plekken.

Welke klachten kan het geven?
Een actinische keratose geeft vaak geen klachten. Soms is er pijn, jeuk of schilfering.

Wanneer laat u een plek beoordelen?
Laat een plek door een arts beoordelen bij ruwe, schilferende plekken op huid waar veel zon komt en die niet vanzelf verdwijnen.

Een plek die u zelf voor eczeem of een schilferplekje houdt, maar die na enkele weken zalf niet weggaat of steeds terugkomt op dezelfde plaats, hoort beoordeeld te worden.

Voorbeelden van hoe dit eruit kan zien

Bij een actinische keratose is de verhoorning en uitrijping van de huid op één plek verstoord. Dat komt door schade aan de huidcellen door zonlicht.

Artsen rekenen een actinische keratose tot de voorstadia van huidkanker. Dat betekent niet dat het huidkanker wordt: de meeste plekken blijven een voorstadium. Een deel groeit door, en juist daarom wordt een actinische keratose behandeld of gevolgd.

U komt deze aandoening ook tegen onder de namen keratosis actinica, actinische keratosen, zonlichtkeratose of zonneschadeplekjes.

Actinische veldveranderingen, ook wel field cancerization genoemd, zijn gebieden van de huid die langdurig door de ultraviolette straling van de zon zijn beschadigd. Door die straling ontstaat onomkeerbare schade aan de huidcellen. Die schade kan uiteindelijk zorgen voor huidkanker of voorstadia van huidkanker, zoals een actinische keratose.

Bij veldveranderingen is een groot gebied van de huid betrokken in plaats van één enkel plekje. Bekende voorbeelden zijn het gezicht, de handruggen en het decolleté: plekken waar in de loop van het leven veel zon is geweest.

Zonbeschadiging ontstaat geleidelijk. Niet iedere beschadigde huidcel verandert meteen in een zichtbaar plekje. Daardoor kan een huidgebied er grotendeels normaal uitzien, terwijl er tussen de normale huid al kleine afwijkingen aanwezig zijn.

U kunt dit vergelijken met een gazon waarin op sommige plaatsen onkruid zichtbaar is. Het zichtbare onkruid is niet altijd het enige probleem: ook tussen de zichtbare plantjes kunnen veranderingen aanwezig zijn.

Actinische keratose, morbus Bowen en het plaveiselcelcarcinoom ontstaan alle drie door zonschade en liggen in elkaars verlengde.

De dermatoloog stelt de diagnose door de plek met het blote oog en met een dermatoscoop te beoordelen. Bij ons gebeurt dat met digitale dermatoscopie: een camera die de huid tot 200 keer vergroot, zodat de dermatoloog ook de onderliggende structuren kan beoordelen.

Weefselonderzoek, een biopt, is vaak niet nodig.

Wanneer is er toch weefselonderzoek nodig?

Voor een actinische keratose zelf is een biopt bijna nooit nodig; de dermatoloog herkent de plek met het blote oog en de dermatoscoop. Ziet één plek binnen het gebied er anders uit, is die dikker of groeit die sneller, dan kan die plek wel met een huidbiopt worden onderzocht. Dan gaat het om de vraag of er meer aan de hand is dan een voorstadium.

Waarmee kan het worden verward?

Met eczeem, met psoriasis, met een ouderdomsvlek of met een ouderdomswrat. Bij eczeem en psoriasis zijn de afwijkingen vaak uitgebreider en kunnen ook wat meer jeuken; ze worden bovendien beter van een zalf. Een ouderdomsvlek is vlak, glad en egaal bruin. Een ouderdomswrat is goedaardig, meestal bruin en verheven, en ziet eruit alsof hij op de huid geplakt zit. Een actinische keratose voelt ruw aan als schuurpapier, jeukt vaak niet en komt steeds terug op dezelfde plek.

Een actinische keratose kan onder andere worden behandeld met een zalf of met Fotodynamische therapie. Beide kunnen ook als veldbehandeling worden gebruikt, waarbij een groter gebied in één keer wordt behandeld.

Een actinische keratose is goed te behandelen en de meeste plekken verdwijnen na behandeling. Wel is het een chronische aandoening: in hetzelfde zonbeschadigde gebied kunnen later nieuwe plekken ontstaan. Daarom hoort er bij de behandeling ook een controle en blijft zelf kijken belangrijk.

Na de behandeling volgt binnen 2 tot 3 maanden een controle.

Een actinische keratose is een chronische aandoening: er komen vaak nieuwe plekken bij. Blijf daarom ook zelf regelmatig naar de eerder aangedane huid kijken.